Uvodna reč

Pozorište ima pravo da se upliće u politiku, ali ne i politika u pozorište

Politicka-drama-i-pozoriste-u-dramama-Dragoslava-MihailovicaKonstatacijom u naslovu ove uvodne reči i postavljenjem pitanja da li je  političko pozorište „izum savremenog vremena“, ili ono postoji od samog rođenja ove delatnosti, pokazuje ozbiljnost autora u tretiranju ove značajne teme. U svom radu, poštujući tradicionalnu teatrološku naučnu metodologiju, autori uspevaju da nađu originalne sisteme koji bacaju jedan savremeni pogled relaksirajući tradicionalnu metodologiju, bez koje se, naravno, ne može praviti naučno delo.

Upuštajući se u ovaj rad, autori ne tretiraju samo današnje, tj. savremeno stanje po ovoj temi u pozorištu i njegovom odnosu prema politici, već prave pregled kroz istoriju kojim studiozno analiziraju odnos pozorište – politika – društvo i tako stvaraju dobru bazu za analizu stanja u nas. Ovim principom povezuju savremenost sa izvorištem dajući radu univerzalnost.

Tema naučne monografije Politička drama i pozorište u dramama Dragoslava Mihailovića veoma je aktuelna i danas, pogotovo što se njeno objavljivanje poklapa i sa godišnjicom; pola veka od kako je predstava Kad su cvetale tikve pomerila granice sloboda u tadašnjoj SFRJ. Ova tema se dobro uklapa u dosadašnja istraživanja kontinuiteta srpske političke drame i pozorišta u svetskim i evropskim okvirima. Zamisao monografije je da na primeru „slučaja” dramskog stvaralaštva Dragoslava Mihailovića objasni i istraži prirodu promene jednog toka srpske istorijske drame u političku dramu i pozorište i time se povezuje prekinuta nit nastala nakon nametanja socrealističkog principa u umetnosti koji je po direktivi Komunističke partije Jugoslavije uspostavljen posle Drugog svetskog rata.

U najavi rada ukratko se pokazuje kada se i kako pojavila i oblikovala politička drama u kontekstu istorije svetskog i srpskog pozorišta. Koreni tog obrazca istorijske drame sežu od Eshilovih Persijanca i Sofoklove Antigone do Šekspirovih istorijskih i francuskih klasicističkih drama. Kada je moderna drama u pitanju uočava se da je razvoj političkog pozorišta gotovo neprimetan proces koji je počeo još u prvoj polovini XIX veka sa Bihnerovom Dantonovom smrću kako bi, preko Šooa i Milera, svoj puni zamah dobio u Bertoltu Brehtu kao najistaknutijem predstavniku XX veka.

Pre Bihnerove drame objavljuju se i izvode Revizor Nikolaja Vasiljeviča Gogolja i Rodoljubci Jovana Sterije Popovića. Gogolj i Sterija presudno utiču na razvoj srpske komediografije gde se nušićevska identifikacija „gogoljijade“ i „rodoljublja” već priznaje kao tekovina evropske političke drame i pozorišta. Iz tog „šinjela” i pozorišnih uticaja, u samosvojnom otklonu, oblikuje se dramski opus Aleksandra Popovića. Uporedo sa ranim izvođenjem Popovićevih drama, na samom kraju šezdezetih godina prošlog veka, pojavljuje se drama / dramatizacija romana Kad su cvetale tikve Dragoslava Mihailovića. U monografiji se jasno uočava da su „Tikve“ jedan od prekretničkih pozorišnih komada srpske dramaturgije nakon Drugog svetskog rata. Sa njegovom pojavom pozorište više nije samo puki realizator dramske književnosti već je i aktivni učesnik u njenom modelovanju. Ono se pretvara u kritičara vlasti kao izvora represije i nepravde, kojoj bi trebalo pronaći drugi oblik, drugo rešenje. To je dovoljan razlog što se, u ovom radu, posvećuje dužna pažnja političko / pozorišnom „slučaju” Mihailovićeve drame / dramatizacije Kad su cvetale tikve i što se, iz te matrice, najavljuju analize njegovih preostalih drama i dramatizacija: Protuve piju čaj, Uvođenje u posao i Skupljač. Pozorišne, filmske i televizijske adaptacije proznog dela Dragoslava Mihailovića, dramatizovane „rukom” drugih autora, nisu istraživački predmet ovog rada jer se tema, pre svega, bavi interaktivnim odnosom jednog pisca, dela i scene sa jedne strane i jedne političke ideologije sa druge.

Na primeru odnosa prvostepene i drugostepene analize romana Kad su cvetale tikve i drame / dramatizacije istoimenog naziva, autori nas uveravaju da će isti postupak primeniti i kada su druge drame / dramatizacije u pitanju. A radi se o autografskom prevođenju pripovetke Oni se udružuju u dramu Protuve piju čaj i dvostrukoj preradi drame Uvođenje u posao – za pozorišno i televizijsko izvođenje. Veoma je zanimljiva najava arhetipskog „putovanja” i dramaturške transkripcije Mihailovićeve pripovetke Mrzim golootočane u dramu Skupljač. Istraživanje izvođenih dramatizacija i političkih kontroverzi nakon njihovih premijera posebno je zanimljivo.

Ovako definisana tema i naznaka smera u kome će se kretati sadržaj monografije zahtevaju specifičnu spremu autora koja se ne tiče samo usko naučnih referenci nego i izvornog šireg uvida u istorijsku, kulturnu i političku situaciju na prostoru bivše Jugoslavije u drugoj polovini dvadesetog veka. Takođe, rad je obilato potkrepljen naučnim i teoretskim delima i raspravama od Aristotela, preko Žan Pol Sartra, Đerđa Lukača, do savremenih domaćih autoriteta, Petra Džadžića, Mirjane Miočinović, Zorice Nestorović i mogih drugih.

Dr Milovan Zdravković, vanredni profesor u penziji